Xoá chi tiết thừa bằng AI hợp lý khi chi tiết đó làm phân tán người xem mà không mang thông tin của khoảnh khắc: vết bẩn trên ống kính, mẩu rác dưới chân, chai nước bỏ quên trên sân khấu. Khi chi tiết bị xoá là một phần sự thật của cảnh, như người đang có mặt, dây điện của một khu phố, biển hiệu của một con đường, bạn đang thay đổi nội dung ảnh và cần cân nhắc ảnh dùng cho mục đích gì.
Công cụ lấp nền bằng AI ngày nay xoá rất nhanh và khá sạch, đến mức nhiều người làm theo phản xạ. Bài này giúp bạn đặt ranh giới trước khi bấm, nhận ra lỗi lấp nền mà mắt dễ bỏ qua, và tạo thói quen ghi chú để khách hay toà soạn biết ảnh đã được can thiệp ở đâu. Bài không bàn chuyện xoá hình mờ hay chữ ký trên ảnh của người khác, vì đó là xâm phạm quyền của tác giả ảnh.
Chi tiết nào thường được xoá mà không ai phản đối
Trong nghề ảnh chân dung, sự kiện, sản phẩm, có một nhóm chi tiết được coi là sửa lỗi kỹ thuật hoặc dọn dẹp, gần như không ai coi là làm sai lệch ảnh. Nhóm này gồm:
- Bụi trên cảm biến, đốm do vết bẩn ống kính, hạt mưa dính lên kính lọc.
- Mụn tạm thời, vết xước nhỏ trên da người mẫu trong ảnh chân dung thương mại, khi khách mong muốn.
- Rác nhỏ dưới đất, đầu mẩu thuốc, túi ni lông lạc ở góc ảnh phong cảnh dùng cho mục đích nghệ thuật.
- Dây micro lộ ra, băng dính đánh dấu vị trí trên sàn sân khấu, chai nước để quên ở mép sân khấu.
- Sợi tóc rối bay ngang mặt, vết nhăn nhỏ trên phông vải studio.
- Phản chiếu đèn nháy trên kính đeo mắt, khi việc xoá không đổi ánh mắt người trong ảnh.
Điểm chung của nhóm này là chi tiết ấy không có ý nghĩa đối với câu chuyện của ảnh, và nếu người xem biết nó đã bị xoá, họ cũng không thấy mình bị lừa. Đây là thước đo đơn giản để bạn tự hỏi trước mỗi lần dùng công cụ xoá.
Ngay cả với nhóm này, vẫn nên xoá ở mức vừa đủ. Một bức chân dung bị dọn sạch mọi sợi tóc lạc, mọi nếp vải, mọi vết trên tường phía sau sẽ trông như ảnh dựng trong phòng kín, mất đi hơi thở của nơi chụp. Giữ lại một chút lộn xộn tự nhiên thường làm ảnh đáng tin hơn.
Chi tiết nào nên dừng lại suy nghĩ trước khi xoá
Người có mặt trong cảnh. Xoá một người qua đường trong ảnh phong cảnh nghệ thuật là chuyện thường gặp. Nhưng xoá một người trong ảnh gia đình, ảnh lớp học, ảnh đoàn nghệ thuật lại khác: bạn đang viết lại ai đã có mặt. Với ảnh tập thể, chỉ xoá khi chính người đó hoặc người đặt ảnh yêu cầu, và vì lý do rõ ràng.
Dây điện và hạ tầng phố. Dây điện chằng chịt là một phần diện mạo nhiều khu phố cũ ở Việt Nam. Xoá đi cho ảnh nghệ thuật thì tuỳ bạn, nhưng với ảnh tư liệu kiến trúc hay ảnh báo chí, xoá dây là làm khu phố trông khác thực tế.
Biển hiệu, chữ, dấu hiệu nhận biết nơi chốn. Bỏ biển quảng cáo khỏi ảnh phố cho sạch có thể làm người xem không nhận ra đó là địa điểm nào. Nếu ảnh dùng để giới thiệu một nơi cụ thể, cần giữ.
Đặc điểm cơ thể lâu dài. Nốt ruồi, vết bớt, sẹo, nếp nhăn tuổi tác là một phần con người. Chỉ xoá khi người trong ảnh yêu cầu, không tự ý xoá vì cho là đẹp hơn.
Đạo cụ và chi tiết trang phục sân khấu. Một sợi dây điều khiển của con rối, một vết sờn trên áo mão cũ có thể là tư liệu quý về cách đoàn làm việc. Hỏi đoàn trước khi xoá.
Lỗi lấp nền thường gặp và cách phát hiện
Công cụ xoá bằng AI không chỉ xoá mà còn vẽ lại phần nền phía sau. Phần vẽ lại này là nơi phát sinh lỗi. Kiểm tra ở tỷ lệ một trăm phần trăm, theo bảng sau:
| Lỗi | Hay xuất hiện ở | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Hoạ tiết lặp | Gạch lát, mái ngói, lá cây | Xoá từng phần nhỏ thay vì cả mảng lớn |
| Đường thẳng bị gãy | Mép tường, lan can, khung cửa | Xoá theo hướng đường thẳng, kiểm bằng thước của phần mềm |
| Vật thể lạ mọc ra | Vùng nền phức tạp, đám đông | Chọn lại vùng xoá rộng hơn hoặc nhỏ hơn rồi thử lại |
| Bóng đổ còn sót | Dưới chân người hoặc vật đã xoá | Xoá cả bóng, kiểm hướng ánh sáng còn hợp lý |
| Phản chiếu còn sót | Mặt nước, kính, sàn bóng | Xoá cả hình phản chiếu, nếu không người xem sẽ thấy ngay |
| Nhiễu và độ nét lệch | Ảnh ISO cao, ảnh có hạt | Thêm hạt hoặc nhiễu khớp với phần còn lại |
Hai lỗi bóng đổ và phản chiếu đặc biệt dễ bị bỏ qua. Một người bị xoá khỏi ảnh nhưng bóng của họ vẫn còn trên sân gạch, hay hình phản chiếu vẫn còn dưới mặt hồ, là dấu hiệu chỉnh sửa rõ ràng nhất, và cũng là thứ khiến ảnh bị nghi ngờ khi gửi đi dự thi.
Quy trình xoá chi tiết có kiểm soát
Để công cụ xoá không biến thành thói quen tự động, bạn nên có một quy trình ngắn cho mỗi ảnh:
- Xác định mục đích của ảnh trước: nghệ thuật, thương mại, tư liệu, báo chí hay dự thi. Mục đích quyết định giới hạn.
- Liệt kê những chi tiết định xoá và tự hỏi chi tiết đó có mang thông tin về khoảnh khắc không.
- Làm trên một lớp hoặc bản sao riêng, không xoá thẳng trên ảnh gốc, để có thể quay lại.
- Xoá từng chi tiết một, phóng to kiểm tra ngay sau mỗi lần xoá thay vì xoá hàng loạt rồi mới kiểm.
- Ghi lại những chỗ đã xoá trong ghi chú của tệp hoặc một tệp văn bản đi kèm.
- Khi giao, báo khách những thay đổi nội dung, như đã xoá người, xoá dây, xoá biển hiệu.
Quy trình này nghe chậm nhưng thực tế chỉ thêm vài phút mỗi ảnh, và giúp bạn tránh được những tình huống khó xử, như khách thấy người thân bị xoá khỏi ảnh hoặc toà soạn phát hiện ảnh bị can thiệp mà bạn không báo trước.
Không xoá hình mờ, chữ ký trên ảnh của người khác
Các công cụ lấp nền có thể xoá hình mờ và chữ ký trên ảnh rất dễ. Đây là việc người làm nghề không làm, kể cả khi ai đó nhờ. Hình mờ và chữ ký là cách tác giả đánh dấu quyền của mình với ảnh; xoá đi để dùng hay đăng lại là xâm phạm quyền tác giả theo nguyên lý chung của luật sở hữu trí tuệ, và còn là thiếu tôn trọng đồng nghiệp.
Nếu khách muốn dùng một ảnh có hình mờ của nhiếp ảnh gia khác, hướng đúng là liên hệ tác giả để xin phép hoặc mua bản quyền, hoặc thuê bạn chụp một ảnh mới. Nếu là ảnh của chính bạn mà bạn đã giao bản có hình mờ, hãy giao lại bản không hình mờ từ tệp gốc thay vì dùng công cụ xoá. Phần quyền của nhiếp ảnh gia với ảnh chụp, quyền hình ảnh của người trong ảnh được bàn kỹ hơn ở danh mục quyền của nghệ sĩ trên trang.
Một ca hay gặp là ảnh cũ trong album gia đình có tên tiệm ảnh in góc dưới. Phục hồi ảnh kỷ niệm cho gia đình thì giữ lại dấu tiệm ảnh là cách tôn trọng người thợ năm xưa, và cũng là thông tin quý về thời điểm, nơi chụp. Nếu gia đình muốn bỏ, nên cắt khung thay vì vẽ đè, và giữ lại bản gốc nguyên vẹn.
Ví dụ giả định: ảnh cưới trước nhà thờ họ và một người đi xe máy chen ngang
Một cặp đôi chụp ảnh cưới trước cổng một nhà thờ họ cổ ở Ninh Bình, đúng lúc một người đi xe máy chạy ngang làm hỏng bố cục. Xoá người đó khỏi ảnh nghệ thuật cho cặp đôi là hợp lý: người qua đường không thuộc câu chuyện, và nếu có thể, họ cũng không muốn xuất hiện trong ảnh cưới của người lạ. Bạn xoá, kiểm bóng đổ dưới bánh xe, kiểm gạch sân không bị lặp hoạ tiết.
Nhưng nếu cũng tấm ảnh đó được một tạp chí du lịch xin dùng để minh hoạ cho bài về kiến trúc, bạn nên gửi bản gốc hoặc nói rõ đã xoá một người qua đường. Cùng một thao tác, ở mục đích này là dọn dẹp, ở mục đích khác lại là thay đổi thông tin về nơi chốn. Đây là ví dụ giả định cho thấy giới hạn không nằm ở công cụ mà nằm ở nơi ảnh sẽ đến, nên bạn cần biết ảnh sẽ đi đâu trước khi quyết định xoá.
Ảnh sân khấu và hậu trường: xoá gì để không làm sai vở diễn
Ảnh sân khấu có những chi tiết thừa rất đặc thù: đèn thoát hiểm xanh ở góc khán phòng, đầu khán giả lấp ló ở mép dưới, chân máy quay của đơn vị ghi hình, dây cáp chạy dọc sàn, băng dính đánh dấu vị trí đứng. Xoá những thứ này trong ảnh quảng bá là việc bình thường và thường được đoàn mong đợi, vì chúng làm người xem phân tâm khỏi diễn viên.
Tuy vậy, có những thứ trông như thừa nhưng là một phần dàn dựng. Một chiếc thang để lộ có thể là ý đồ phá vỡ ảo giác sân khấu, một người nhắc tuồng ngồi lộ ra trong kiểu diễn truyền thống, cây sào và tấm mành trong múa rối nước là cấu trúc của loại hình. Nếu bạn không chắc, hỏi đạo diễn hoặc người phụ trách sân khấu trước khi xoá, đừng để công cụ hoặc thói quen quyết định.
Ảnh hậu trường còn nhạy cảm hơn. Đó là nơi diễn viên thay đồ, hoá trang, nghỉ ngơi. Việc chọn ảnh nào được công bố quan trọng hơn việc xoá chi tiết nào. Nếu một tấm ảnh hậu trường cần phải xoá nhiều thứ mới đăng được, có lẽ tấm đó không nên đăng. Nên mời diễn viên và đoàn duyệt ảnh hậu trường trước khi đưa ra ngoài.
Câu hỏi thường gặp
Xoá người lạ khỏi ảnh có vi phạm gì không?
Với ảnh nghệ thuật hay ảnh cá nhân, xoá người qua đường thường không vi phạm gì, thậm chí còn tôn trọng riêng tư của họ. Với ảnh báo chí, tư liệu hay dự thi, việc xoá người là thay đổi nội dung và thường không được chấp nhận. Luôn xét mục đích của ảnh trước khi xoá.
Khách muốn xoá một người khỏi ảnh tập thể thì làm sao?
Hỏi rõ lý do và ai là người yêu cầu. Nếu chính người đó muốn được xoá, hoặc người đặt ảnh có lý do chính đáng, bạn có thể làm và giữ bản gốc. Tránh xoá một người khỏi ảnh tập thể chỉ vì mâu thuẫn mà người đó không biết, vì ảnh sau này có thể gây tổn thương.
Có nên xoá dây điện trong ảnh phố cổ không?
Với ảnh nghệ thuật cá nhân thì tuỳ bạn. Với ảnh tư liệu, ảnh báo chí, ảnh giới thiệu địa điểm thì nên giữ, vì dây điện là một phần diện mạo thật của khu phố. Nếu có xoá cho mục đích nghệ thuật, nên ghi chú khi đăng ở những nơi người xem có thể hiểu ảnh là tư liệu.
Công cụ xoá AI có làm giảm chất lượng ảnh không?
Vùng được lấp có thể khác phần còn lại về độ nét, độ nhiễu và kết cấu, nhất là ảnh ISO cao. Kiểm tra ở tỷ lệ một trăm phần trăm và thêm hạt nhẹ nếu cần để vùng lấp hoà vào ảnh. Xoá từng phần nhỏ thường cho kết quả tự nhiên hơn xoá một mảng lớn.
Có được xoá hình mờ trên ảnh tải từ mạng để dùng không?
Không. Hình mờ và chữ ký là dấu hiệu quyền của tác giả, xoá đi để dùng là xâm phạm quyền tác giả và không phải việc của người làm nghề. Hãy liên hệ tác giả xin phép hoặc mua bản quyền, hoặc chụp ảnh mới.
Ảnh đã xoá chi tiết thì có cần ghi chú khi đăng không?
Với dọn dẹp nhỏ như bụi, rác, vết bẩn thì thường không cần. Với thay đổi nội dung như xoá người, xoá dây điện, xoá biển hiệu thì nên ghi chú khi ảnh có thể được hiểu là tư liệu, và bắt buộc tuân theo quy định của toà soạn hoặc cuộc thi nếu gửi đến đó.